Kısa cevap: WordPress’te yavaşlık neredeyse her zaman dört yerden geliyor. Eklentiler, tema, görseller ve barındırma. Önce ölçüm yapılır, hangisinin ne kadar payı olduğu çıkarılır, sonra müdahale edilir. Tahminle başlayan hız çalışmaları genelde yanlış yere emek harcıyor.
Hız konusunda en çok gördüğüm hata şu: bir önbellek eklentisi kuruluyor, sorun çözülmüş sayılıyor. Önbellek bazı şeyleri iyileştiriyor ama asıl sebebi gizliyor. Sebep ortada dururken üstünü örtmek, uzun vadede işi zorlaştırıyor.
Önce nasıl ölçülür?
Ölçmeden müdahale etmeyin. İki tür veri var ve ikisine de bakmak gerekiyor.
Gerçek kullanıcı verisi. Search Console’daki Core Web Vitals raporu, sitenizi gerçekten ziyaret eden insanlardan toplanan veriyi gösteriyor. Hangi sayfa gruplarının yavaş olduğunu buradan görüyorsunuz. Bu veri yirmi sekiz günlük bir pencereye dayanıyor, yani dünkü değişikliğin etkisi burada hemen görünmüyor.
Laboratuvar ölçümü. PageSpeed Insights ya da tarayıcının kendi araçları. Bu ölçüm anlık ve tekrarlanabilir, yani bir değişikliğin etkisini hemen görmek için uygun.
İkisini birlikte kullanın. Gerçek kullanıcı verisi nereye bakılacağını söylüyor, laboratuvar ölçümü neyin değiştiğini söylüyor.
Ölçerken mobile bakın. Google siteleri mobil sürümden değerlendiriyor ve mobilde durum neredeyse her zaman masaüstünden kötü. Masaüstünde yeşil görünen bir site mobilde kırmızı olabiliyor.
Bir de şu: tek bir sayfayı ölçüp karar vermeyin. Ana sayfa, bir kategori sayfası, bir yazı sayfası ve bir ürün sayfası ölçün. Yavaşlık genelde belirli bir sayfa türünde toplanıyor ve bu bilgi sebebi daraltıyor.
Eklentiler ne kadar pay alıyor?
Genelde en büyük pay burada. Her eklenti sayfaya kendi JavaScript ve CSS dosyasını ekliyor, o sayfada kullanılmasa bile.
Eklenti sayısı tek başına bir ölçüt değil. Beş hafif eklenti, iki ağır eklentiden iyi. Yük yaratan tipik türler şunlar:
- Sayfa kurucu eklentiler
- Slider ve galeri eklentileri
- Sosyal medya besleme eklentileri
- Canlı sohbet araçları
- Her sayfada çalışan istatistik ve ısı haritası eklentileri
- İlgili yazılar ve popüler yazılar eklentileri
Son madde şaşırtıcı olabilir ama bazı ilgili yazı eklentileri her sayfa açılışında veritabanında ağır bir sorgu çalıştırıyor. Trafiği yüksek sitelerde bu tek başına sunucuyu zorluyor.
Pratik kontrol: bir yazı sayfasını tarayıcının geliştirici araçlarında açın, ağ sekmesinde yüklenen dosyaları boyuta göre sıralayın. En büyük dosyaların hangi eklentiden geldiğine bakın. Tanımadığınız bir dosya varsa, o eklentinin ne işe yaradığını sorgulayın.
Devre dışı bırakmak yetmiyor, silmek gerekiyor. Devre dışı bir eklenti sayfaya dosya eklemiyor ama veritabanında kayıtları duruyor ve güncelleme uyarısı üretiyor.
Tema ne kadar etkiliyor?
Çok amaçlı ve her şeyi yapan temalar genelde ağır oluyor. Sebebi şu: o tema sizin kullanmadığınız yirmi özelliği de taşıyor ve o özelliklerin kodu her sayfada yükleniyor.
Sayfa kurucu eklentilerle birlikte kullanıldığında yük daha da artıyor. Bir sayfa kurucuyla yapılmış bir sayfa, aynı görünümün elle yazılmış hâlinden çok daha fazla kod üretiyor.
Tema değiştirmek radikal bir karar ve hafife alınmamalı; SEO açısından da riskli, çünkü başlık yapısı ve işaretleme tema tarafında duruyor. Ama hız sorunu temadan geliyorsa başka çözüm olmuyor.
Tema değiştirmeden önce şu testi yapın: varsayılan bir WordPress temasına geçip aynı sayfayı ölçün. Fark büyükse sebep temadadır. Fark küçükse sebep başka yerdedir ve tema değiştirmek boşa emek olur.
Görseller nasıl düzeltilir?
En kolay kazanç burada ve çoğu sitede ciddi bir fark var.
En sık görülen durum: fotoğraf makinesinden ya da telefondan çıktığı hâliyle yüklenmiş görseller. Dosya 4000 piksel genişliğinde, sayfada 800 piksel gösteriliyor. Ziyaretçi gereksiz veri indiriyor.
Yapılacaklar sırayla:
- Yüklemeden önce görseli kullanılacak boyuta indirin
- Modern bir biçim kullanın, aynı kalitede çok daha küçük dosya veriyor
- Ekranın altında kalan görsellerin geç yüklenmesini açın
- Görsellere genişlik ve yükseklik verin, sayfanın zıplamasını önlüyor
- Arka plan görsellerini de kontrol edin, çoğu zaman en büyük dosya orada
Dördüncü madde hız puanından çok deneyimi etkiliyor. Boyut verilmemiş görseller yüklendikçe sayfa kayıyor ve ziyaretçi yanlış yere tıklıyor.
Zaten yüklenmiş yüzlerce görsel varsa bunları toplu işleyen eklentiler var. Ama işlemeden önce yedek alın; sıkıştırma geri alınamıyor.
Barındırma ne zaman sorun oluyor?
Paylaşımlı barındırmada sunucu kaynakları başka sitelerle paylaşılıyor. Komşunuz yoğun çalışıyorsa sizin siteniz yavaşlıyor ve bunu kontrol edemiyorsunuz.
Belirtisi şu: sayfa boyutu küçük, dosya sayısı az, ama sunucunun ilk yanıt süresi uzun. Bu durumda görsel sıkıştırmanın ya da eklenti temizliğinin faydası sınırlı kalıyor; sorun sizin tarafınızda değil.
Search Console’daki Tarama İstatistikleri raporu da bilgi veriyor. Sunucu yanıt sürelerinde yüksek bir ortalama ya da 5xx hatalarında sıçrama varsa barındırma tarafına bakılması gerekiyor.
Barındırma değiştirmek çoğu zaman en etkili tek müdahale oluyor, ama en son denenmesi gereken de bu. Önce kendi tarafınızdaki yükü azaltın; aynı sunucuda ciddi iyileşme sağlayabiliyorsunuz.
Önbellek eklentisi çözüm mü?
Yardımcı oluyor ama çözüm değil. Önbellek, sayfanın her istekte yeniden üretilmesini önleyerek sunucu yükünü azaltıyor. Bu gerçek bir kazanç.
Ama önbellek, sayfanın içindeki ağır dosyaları hafifletmiyor. Dört megabaytlık bir görsel önbellekten de dört megabayt olarak geliyor. Yani önbellek sunucu tarafını iyileştiriyor, tarayıcı tarafını iyileştirmiyor.
Bir de şu risk var: agresif ayarlanmış önbellek eklentileri sayfaların bozuk görünmesine yol açabiliyor. Önbellek kurduktan sonra siteyi oturum açmadan bir tarayıcıda gezip kontrol edin.
Hız sıralamayı ne kadar etkiliyor?
Doğrudan etkisi var ama sanıldığı kadar büyük değil. Hız, Google’ın değerlendirdiği sinyallerden biri; tek başına belirleyici değil.
Pratikte şunu görüyorum: çok yavaş bir site cezalandırılıyor, makul hızda bir siteyi daha da hızlandırmak sıralamada belirgin bir fark yaratmıyor. Yani eşiği geçmek önemli, mükemmelleştirmek değil.
Dolaylı etkisi daha büyük. Yavaş sayfadan ziyaretçi çıkıyor, dönüşüm düşüyor, mobil kullanıcı hiç beklemiyor. Hız çalışmasının karşılığı genelde sıralamada değil dönüşümde görünüyor.
Büyük sitelerde bir etki daha var: çok yavaş bir site Google’ın tarama hızını düşürüyor ve yeni sayfaların dizine girmesi uzuyor. Bin sayfanın üzerindeki sitelerde bu gerçek bir konu.
Hangi işten başlamalı?
| Sıra | İş | Süre | Etki |
|---|---|---|---|
| 1 | Ölçüm, mobil ve masaüstü | 1 saat | Yön belirliyor |
| 2 | Kullanılmayan eklentileri silmek | 2 saat | Yüksek |
| 3 | En büyük görselleri düzeltmek | Yarım gün | Yüksek |
| 4 | Önbellek kurmak ve ayarlamak | 2 saat | Orta |
| 5 | Tema değerlendirmesi | 1 gün | Değişken |
| 6 | Barındırma değişikliği | 1-2 gün | Yüksek ama riskli |
İlk üç madde bir günde bitiyor ve çoğu sitede yeterli oluyor. Sondaki iki madde daha büyük kararlar ve ancak ilk dördü yapıldıktan sonra anlamlı hâle geliyor.
Veritabanı şişmesi bir konu mu?
Eski sitelerde evet. WordPress her yazı düzenlemesinde bir revizyon kaydı tutuyor, eklentiler geçici kayıtlar bırakıyor ve silinen içeriklerin artıkları tablolarda kalıyor.
Beş yıldır çalışan bir sitede veritabanının gereğinden kat kat büyük olduğunu sık görüyorum. Bu doğrudan sayfa hızını değil, yönetim panelinin ve arama işlemlerinin hızını etkiliyor. Trafiği yüksek sitelerde etkisi ziyaretçiye de yansıyor.
Temizlik yapmadan önce mutlaka yedek alın. Veritabanı işlemleri geri alınamıyor ve yanlış silinen bir tablo sitenin çalışmamasına yol açabiliyor.
Hangi eklenti yavaşlatıyor, nasıl bulunur?
Tek tek deneyerek. Yöntem sıkıcı ama kesin sonuç veriyor.
Bir deneme ortamında bütün eklentileri devre dışı bırakın ve bir sayfayı ölçün. Sonra eklentileri birer birer açıp her açılıştan sonra aynı sayfayı tekrar ölçün. Ölçümde belirgin bir sıçrama olduğu an, o eklentiyi bulmuş olursunuz.
Bunu canlı sitede yapmayın. Ziyaretçiler bozuk bir site görür ve ölçümünüz de gerçek trafik yüzünden tutarsız olur.
Suçluyu bulduktan sonra üç seçeneğiniz var: eklentiyi daha hafif bir alternatifle değiştirmek, sadece ihtiyaç duyulan sayfalarda yüklenmesini sağlamak, ya da o işlevden vazgeçmek. Üçüncüsü kulağa sert geliyor ama bazı eklentilerin getirdiği fayda, bindirdiği yükü karşılamıyor.
Ne kadar hızlı yeterli?
Mükemmel puan peşine düşmeyin. Eşiği geçmek önemli, yüz puan almak değil. Mobilde gerçek kullanıcı verisinin iyi aralıkta olması çoğu site için yeterli ve o noktadan sonra harcanan emeğin karşılığı azalıyor.
Hangi dosya en çok yükü getiriyor?
Tarayıcı araçlarına girmeden, sayfanın çektiği dosyaları ve boyutlarını komut satırından çıkarabilirsiniz.
curl -s https://siteniz.com/ | grep -o 'src="[^"]*.js"|href="[^"]*.css"' | cut -d'"' -f2 | sort -u | while read f; do
echo "$(curl -s -o /dev/null -w '%{size_download}' "$f") $f"
done | sort -rn | head -15Çıktı, en büyük on beş dosyayı boyutuyla birlikte veriyor. Listenin başında tanımadığınız bir dosya adı varsa, büyük ihtimalle bir eklentiden geliyor ve o eklentinin gerçekten gerekli olup olmadığını sorgulamanın zamanı gelmiş demektir.
Göreli adresler için script’i alan adıyla tamamlamanız gerekebilir; en büyük dosyalar genelde tam adresle geldiği için pratikte sorun çıkmıyor.
Özetle
Ölçün, sonra müdahale edin. Eklenti temizliği ve görsel düzeltmesi bir günde yapılıyor ve kazancın büyüğü orada. Önbellek yardımcı ama sebebi gizliyor. Tema ve barındırma değişikliği son çare. Hızın karşılığı çoğu zaman sıralamada değil dönüşümde görünüyor.